ذبيح الله صفا
1583
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
را محتملا بسال 1028 بپايان رسانيده است . اخبار الاصفيا تأليف عبد الصمد بن افضل الدين محمد بن يوسف انصارى از خويشاوندان ابو الفضل علامى ، كه در 1014 تأليف شد « 1 » . روضة الرياحين شامل شرح حال مشايخ بزرگ كه اصل آن به عربى و موسومست به « روضة الرياحين فى حكايات الصالحين » تأليف عبد الله بن اسعداليا فعى اليمنى ( م 768 ه ) « 2 » . ترجمهء اين كتاب بدست فضل الله بن اسد الله حسينى سمنانى متخلص به جهانى از معاصران پادشاهان قطبشاهى انجام گرفته و در آن پانصد حكايت در سرگذشت مشايخ نقل شده « 3 » و تكملهء همين كتاب بنام خلاصة المفاخر نيز بپارسى درآمده است « 4 » . دربارهء محفل الاصفيا و مجمع الاوليا از على اكبر حسينى اردستانى ( سدهء يازدهم ) در ذيل عنوان پارسىنويسان سخن خواهم گفت و در اينجا همينقدر بايد دانست كه اين كتاب از باب اشتمال بر اطلاعات وسيع دربارهء مشايخ بزرگ و پيروان آنها بسيار قابل توجهست . مونس الارواح دربارهء معين الدين سجزى چشتى « 5 » و بعض از پيروانش ، تأليف جهانآرا مخاطب به « بيگم صاحب » ( ولادت 1022 - وفات 1092 ) بزرگترين فرزند شاه جهان است . وى در مقدمهء كتاب دربارهء سلسلهء چشتيه با استفاده از سفينة الاوليا كه برادرش داراشكوه نوشته بود شرحى نگاشته و كتاب
--> ( 1 ) - ايضا فهرست كتابخانهء ديوان هند ، بشمارهء فهرست 641 ، ج 1 ، س 266 . ( 2 ) - دربارهء او بنگريد به « هدية العارفين » تأليف اسمعيل پاشا بغدادى ، استانبول 1951 ، ستون 465 - 466 . اين كتاب در مصر بطبع رسيده است و يافعى خود آن كتاب را تلخيص كرده و « نزهة العيون النواظر و تحفة القلوب و الخواطر » ناميده است و نيز كتاب ديگرى بنام « اطراف عجائب الآيات و البراهين و ارداف غرائب حكايات روض الرياحين » دربارهء كتاب ياد شده دارد . ( 3 ) - فهرست كتابخانهء ديوان هند ، ج 1 ، شمارهء فهرست 642 ، س 266 - 267 . ( 4 ) - ايضا شمارهء فهرست 643 ، س 268 . ( 5 ) - دربارهء او بنگريد به همين كتاب ج 3 چاپ چهارم ، 1363 ، ص 175 .